स्वच्छ भारत अभियान

घरगुती कचरा विलगीकरण

एक पाऊल आरोग्याकडे

कचऱ्याचे योग्य वर्गीकरण ही केवळ काळाची गरज नसून आपल्या पर्यावरणाप्रती असलेली आपली जबाबदारी आहे.

महाराष्ट्र शासन
ग्रामविकास विभाग

कचऱ्याचे प्रकार व तांत्रिक वर्गीकरण

०१

योग्य प्रक्रियेसाठी कचऱ्याचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे करणे आवश्यक आहे:

ओला कचरा (Wet)
  • फळांच्या व भाज्यांच्या साली
  • उरलेले अन्न, खराब फळे
  • फुले, देठ, झाडांचा पालापाचोळा
  • प्राण्यांचे मलमूत्र
निसर्गतः कुजणारा (Biodegradable)
सुका कचरा (Dry)
  • कागद, पुठ्ठा, पुस्तके
  • काचेच्या बाटल्या, तुकडे
  • धातूच्या वस्तू, डबे
  • रबर, लाकडाचे तुकडे
पुनर्चक्रीकरण योग्य (Recyclable)
घातक कचरा (Hazardous)
  • सॅनिटरी नॅपकिन्स, डायपर्स
  • इलेक्ट्रॉनिक कचरा (E-waste)
  • औषधांच्या बाटल्या, सुया
  • रंग, ऑईल, बॅटरी
विशेष हाताळणीची गरज

घरगुती स्तरावर संकलन व साधनसामग्री

०२

निळा आणि हिरवा डबा

प्रत्येक घरात कचरा संकलनासाठी किमान दोन डब्यांची व्यवस्था असावी.

हिरवा डबा: ओल्या कचऱ्यासाठी
निळा डबा: सुक्या कचऱ्यासाठी
टीप: ओला कचरा डब्यात टाकण्यापूर्वी तो प्लास्टिकच्या पिशवीत बांधू नका.

व्यवस्थापनाची प्रक्रिया

०३

संकलित केलेल्या कचऱ्याचे पुढे काय होते?

ओला कचरा

खत निर्मिती (Composting)

ओल्या कचऱ्यापासून सेंद्रिय खत तयार केले जाते जे शेतीसाठी उत्तम असते.

सुका कचरा

पुनर्चक्रीकरण (Recycling)

कागद, काच आणि धातू यावर प्रक्रिया करून नवीन वस्तू बनवल्या जातात.

ऊर्जा निर्मिती

बायोगॅस (Biogas)

काही ठिकाणी कचऱ्यापासून गॅस आणि वीज निर्मिती केली जाते.

प्लास्टिक कचरा मुक्ती

०४

प्लास्टिक हे निसर्गासाठी सर्वात मोठे संकट आहे. ते कमी करण्यासाठी खालील पद्धती अवलंबवा:

टाळा: एकवेळ वापरल्या जाणाऱ्या (Single-use) प्लास्टिक पिशव्यांचा वापर बंद करा.
पर्याय: बाजारात जाताना कापडी किंवा ज्यूटच्या पिशव्या सोबत ठेवा.
पुनर्वापर: प्लास्टिकच्या बाटल्या किंवा डबे फेकून न देता त्यांचा कुंडी किंवा शोभेच्या वस्तूंसाठी वापर करा.

Say NO to Plastic

ग्रामपंचायतीची भूमिका व व्यवस्था

०५

आपल्या ग्रामपंचायतीमार्फत कचरा संकलनासाठी 'घंटागाडी' व 'कचरा डेपो' ची सुविधा उपलब्ध करण्यात आली आहे.

  • दररोज सकाळी कचरा गाडीतच कचरा द्या.
  • रस्त्यावर किंवा ओढ्या-नाल्यात कचरा टाकू नका.
  • कचरा जाळणे हा गुन्हा असून त्यामुळे हवा प्रदूषण होते.
१००% घरोघरी संकलन
२४/७ स्वच्छता सेवा
५००+ सहभागी कुटुंबे
शून्य कचरा कोंडाळा

स्वच्छ भारत अभियान

आमचा उद्देश गाव प्रदूषणमुक्त करणे आणि ग्रामस्थांचे आरोग्य सुधारणे हा आहे.

कचरा मुक्त गाव, हीच आमची ओळख.
© २०२४ कचरा व्यवस्थापन विभाग, सर्व हक्क राखीव.