घरगुती कचरा विलगीकरण: एक पाऊल आरोग्याकडे
कचऱ्याचे योग्य वर्गीकरण ही केवळ काळाची गरज नसून आपल्या पर्यावरणाप्रती असलेली आपली जबाबदारी आहे. ओला आणि सुका कचरा वेगळा करून गावाला प्रदूषणमुक्त करूया.
कचऱ्याचे प्रकार व तांत्रिक वर्गीकरण
योग्य प्रक्रियेसाठी कचऱ्याचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे करणे आवश्यक आहे.
ओला कचरा (Wet Waste)
हा कचरा निसर्गतः कुजणारा (Biodegradable) असतो.
- फळांच्या व भाज्यांच्या साली
- उरलेले अन्न, खराब झालेली फळे
- फुले, देठ, झाडांचा पालापाचोळा
- प्राण्यांचे मलमूत्र
सुका कचरा (Dry Waste)
हा कचरा नैसर्गिकरित्या कुजत नाही, पण पुनर्चक्रीकरण करता येते.
- कागद, पुठ्ठा, पुस्तके
- काचेच्या बाटल्या, तुकडे
- धातूच्या वस्तू, डबे
- रबर, लाकडाचे तुकडे
घातक कचरा (Hazardous)
विशेष हाताळणीची गरज असलेला कचरा.
- वापरलेले सॅनिटरी नॅपकिन्स, डायपर्स
- इलेक्ट्रॉनिक कचरा (E-waste)
- औषधांच्या बाटल्या, सुया
- रंग, ऑईल, बॅटरी
घरगुती स्तरावर संकलन व साधनसामग्री
कचरा संकलनासाठी घरात किमान दोन डब्यांची व्यवस्था असावी.
निळा आणि हिरवा डबा
प्रत्येक घरात ओल्या कचऱ्यासाठी हिरवा डबा आणि सुक्या कचऱ्यासाठी निळा डबा असणे अनिवार्य आहे. यामुळे संकलनाच्या वेळी गोंधळ होत नाही.
टीप: ओला कचरा डब्यात टाकण्यापूर्वी तो प्लास्टिकच्या पिशवीत बांधू नका.
स्वयंपाकघरातील कचरा व्यवस्थापन
भाजीपाला कापतानाच कचरा हिरव्या डब्यात टाका. पाण्याचा अंश कमी करण्यासाठी कचरा थोडा वेळ गाळणीत ठेवावा. दुर्गंधी टाळण्यासाठी डब्यावर झाकण असावे.
व्यवस्थापनाची प्रक्रिया
संकलित केलेल्या कचऱ्याचे पुढे काय होते?
खत निर्मिती (Composting)
ओल्या कचऱ्यापासून सेंद्रिय खत तयार केले जाते जे शेतीसाठी उत्तम असते.
पुनर्चक्रीकरण (Recycling)
कागद, काच आणि धातू यांवर प्रक्रिया करून नवीन वस्तू बनवल्या जातात.
बायोगॅस (Biogas)
काही ठिकाणी कचऱ्यापासून गॅस आणि वीज निर्मिती केली जाते.
प्लास्टिक कचरा मुक्ती
प्लास्टिक हे निसर्गासाठी सर्वात मोठे संकट आहे. ते कमी करण्यासाठी खालील पद्धती अवलंबा:
- टाळा: एकवेळ वापरल्या जाणाऱ्या (Single-use) प्लास्टिक पिशव्यांचा वापर बंद करा.
- पर्याय: बाजारात जाताना कापडी किंवा ज्यूटच्या पिशव्या सोबत ठेवा.
- पुनर्वापर: प्लास्टिकच्या बाटल्या किंवा डबे फेकून न देता त्यांचा कुंडी किंवा शोभेच्या वस्तूंसाठी वापर करा.
ग्रामपंचायतीची भूमिका व व्यवस्था
आपल्या ग्रामपंचायतीमार्फत कचरा संकलनासाठी "घंटागाडी" व "कचरा डेपो" ची सुविधा उपलब्ध करण्यात आली आहे. गाव स्वच्छ ठेवण्यासाठी खालील नियमांचे पालन करा:
- दररोज सकाळी कचरा गाडीतच कचरा द्या.
- रस्त्यावर किंवा ओढ्या-नाल्यात कचरा टाकू नका.
- कचरा जाळणे हा गुन्हा असून त्यामुळे हवा प्रदूषण होते.